حجت‌الاسلام والمسلمین احمد مبلغی در گفت‌وگو با خبرنگار دین و اندیشه خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، با اشاره به چالش‌های پیش روی مساجد در جامعه خاطرنشان کرد: مسجد در صدر اسلام با یک نگاه کلان و برخوردار از جایگاه تاثیرگذار اجتماعی تاسیس شد و این جایگاه و نگاه در طول تاریخ دستخوش تغییر و تحول شد، به طوری که گاه این جایگاه، کوچک و گاه از چارچوب کاری خود خارج شده است و گاهی کار ویژه‌اش را به دلیل نگاه‌های خاصی که در تاریخ شکل گرفته از دست داده است.
وی با بیان این‌که «ابتدا باید نظریه مسجد را ارائه و تبیین کنیم» گفت: باید ببینیم مسجد در اسلام با چه اهداف، کارویژه‌ها، دامنه قلمرو و با چه ماهیتی تاسیس شده است، یعنی مشکل اصلی ما این است که نظریة‌المسجد نداریم.
رییس پژوهشگاه مطالعات تقریبی افزود: در کل دیدگاه‌ها و نگاه‌هایی نسبت به مسجد وجود دارد، اما یک نظریه کامل و علمی نسبت به آن ارائه نشده است، بنابراین اقدام اول این است که این نظریه را ارائه کنیم، زیرا تا مادامی که این نظریه ارایه نشده است هرگونه تلاش و کوشش در جهت احیاء و شناخت چالش‌های مسجد و آسیب‌های متوجه به آن فعالیت علمی دقیقی نخواهد بود.
مبلغی تصریح کرد: باید بر اساس یک شاخص ببینیم چه آسیب‌ها، چالش‌ها و فرصت‌هایی برای مسجد وجود دارد تا برای آن‌ها برنامه‌ریزی کرده و چشم‌اندازی برای احیاء مسجد در نظر بگیریم.
وی با اشاره به این‌که «در غیاب چنین نظریه‌ای پرداختن به هرگونه فعالیت علمی و عملی پیرامون مسجد از استاندارد لازم علمی برخوردار نخواهد بود» گفت: اگر چنین نظریه‌ای ارائه نشود و استانداردهای لازم و علمی در آن رعایت نگردد چه بسا در مواردی نتیجه معکوس به بار بیاورد.
رییس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس در ادامه با ارائه این پیش فرض که مسجد از یک محوریت اجتماعی و انعطاف درمواجهه با حوادث اجتماعی برخوردار بوده است، افزود: یکی از مولفه‌های آن نسل پذیری مسجد بوده است. یعنی مسجد به گونه‌ای در اسلام تعریف و تاسیس شده است که بتواند با نسل‌ها و نیازهای آن‌ها مواجه‌‌ی درستی داشته باشد.
مبلغی ادامه داد: اگر این نگاه را بپذیریم باید بگوییم که مساجد امروز نتوانسته‌اند به گونه‌ای شکل گیرند و حوزه‌های فعالیتی آن‌ها به گونه‌ای باز تعریف نشده که پذیرای نسل‌ها باشد و بیشتر نسل‌های قدیمی‌تر را نمایندگی کرده است و این بزرگترین آسیب و چالشی است که امروز مساجد با آن روبرو هستند.
وی با بیان این‌که «همواره کسانی که خواسته‌اند نوعی آشتی بین مسجد و نسل جدید ایجاد کنند از آنجا که نگاه و برنامه‌ریزیشان مطابق با نگاه‌های سنتی و مربوط به نسل‌های کهنه بوده، نتوانسته‌اند به نتیجه برسند» خاطرنشان کرد: این افراد اگر توانسته‌اند یک الفت و انسی با بعضی از طیف‌های نسل جدید و مسجد برقرار کنند، بیشتر یک صورت آرایی بوده تا این‌که یک ماهیت سازی باشد. بنابراین بیشترین مشکل در ارتباط با مسجد در این است که کارویژه‌هایش با نگاه به مناسبت در حال نوشونده تعریف و بازتعریف نشده است.
این پژوهشگر مسائل دینی و اجتماعی ادامه داد: همین عامل باعث شده نسل‌های جدید نتوانند با مسجد تعامل و ارتباط پیدا کنند و این مادر مشکلات دیگر است. زیرا تا مادامی که در مسجد بازتولید افکاری در تناسب با مناسبات گذشته انجام می‌گیرد و نسبت به نیازهای نوشونده و جدید یک نگاه و نظر فعال ارائه نمی‌شود، طبیعی است که مساجد، آن رونق لازم، محوریت، کارکردهای فعال، پویا و پرجاذبه را ایفا نکنند.
مبلغی در عین حال یادآور شد: باید توجه کرد که مهمترین و اساسی‌ترین کارویژه مسجد، تولید ذکر خداست یعنی مسجد جایگاهی برای ذکر خداوند است، اما این جایگاه با نگاه‌های سنتی و نوع رابطه گرفتن‌های مسجد با نسل‌های قدیم حاصل نمی‌شود و مسجد همیشه مکانی است که از طرفی ارتباط اساسی آن با الله است و از طرفی دیگر با مردمی ارتباط دارد که در حال تحول و تبدیل شدن به نسل‌های جدید هستند.
وی با بیان این‌که «ارتباط با ناس و نسل برای مسجد یک مولفه اساسی است» تصریح کرد: این مولفه هنوز برای مساجد ما شکل نگرفته است در حالی که همان گونه که بیت‌الله الحرام با مردم ارتباط دارد و می‌تواند در یک فضای کلی مردم را پذیرا باشد مساجد نیز باید این کارکرد را داشته باشند اما این مولفه خوب محقق نشده است.
رییس پژوهشگاه مطالعات تقریبی با تاکید بر این‌که «کار ویژه اصلی مسجد تولید ذکر خدا در حد گسترده و وسیع است» افزود: مشکل ما این است که از مسجد نگاه‌های جسته و گریخته و رها از هم و غیرمنظومه‌ای داریم که آن‌ها را تبدیل به نظریه نکرده‌ایم و حتی در فهم چالش‌های فراروی مسجد دچار اشتباه هستیم و راهکارهایی که ارائه می‌دهیم عملا راه به جایی نمی‌برد و نوعی در جا زدن و صورت آرایی است.
وی تصریح کرد: باید مسجد را بازتعریف کنیم و این نیازمند است که مسجد از ابعاد تربیتی، فقهی، کلامی، روانشناختی اجتماعی، تمدنی و .... به صورت دقیق نه به صورت شعاری سطحی و ادعایی بازتعریف شود و باید سال‌ها روی آن مطالعه دقیق صورت گیرد تا همه‌ی آن‌ها به یک نظریه ختم شود.
مبلغی در پایان با تاکید بر ضرورت تبیین و ارائه نظریة‌المسجد گفت: به سبب نبود نظریه مسجد همواره وارونه نتیجه می‌گیریم و گاه خود مساجد معدن اختلاف می‌شوند در حالی که مراتب مسجد، وحدت و تعدد آن مباحث مهمی است که مطالعه اساسی، بنیادین و جامعه شناختی می‌طلبد. این موضوعات چالش اساسی است که فرا روی مساجد قرار دارد.
سرویس: معارف و حقوق - دین و اندیشه