(شنبه ۱۹ اسفند ۱۳۹۱)
۰۹:۳۰
ما هم می‌توانیم مانند اتحادیه تشکل‌های قرآنی طرح وبرنامه‌های خود را ارائه کنیم و با کسب اعتبار، آن را دراختیار کانونها قراردهیم.داشتن تشکل چیز تازه‌ای نیست
کانون فرهنگی و هنری مساجد با هدف انجام فعالیت‌های فوق‌العاده فرهنگی
وهنری متولد شدند.به تازگی سید محمد حسینی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی از
فعالیت 15هزار کانون فرهنگی و هنری مساجد در کشور خبر داد و گفت: «موظفیم
این تعداد را به حدی برسانیم که 25 درصد مساجد کشور دارای کانون باشند. در
سال 84 فقط 2400 کانون مساجد در کشور فعال بود اما در دولت نهم رشد خوبی
انجام شد و در سال 88 این تعداد بالغ بر 6 هزار کانون بود، خوشبختانه امروز
حدود 15هزار کانون در مساجد کشور فعال است.» به مناسبت بیستمین سالروز
تاسیس کانون‌های فرهنگی هنری مساجد کشور روند کار و توسعه این کانونها را
در گفت‌و‌گو با کارشناسان و مسئولان بررسی کردیم.
تعداد کانونها افزایش یافته است
حجت‌الاسلام روح‌الله صاحبی مسئول دبیرخانه کانون‌های فرهنگی و هنری
مساجد استان تهران به افزایش کانونها و فعالیت‌های آنها اشاره می‌کند و به
تهران امروز می‌گوید: «اگرچه ما خیلی به‌دنبال مقایسه نیستیم اما باید
بگویم درابتدای سال نود ما حدود ششصد کانون داشتیم. اما تا به امروز به این
تعداد حدود چهارصد کانون اضافه شده است. یعنی تا به الان ما نزدیک به هزار
کانون فرهنگی هنری را درمساجد فعال کرده‌ایم. امسال برای اولین بار از
کانون‌های فرهنگی و هنری توسط کارشناسان بازدید به عمل آمد وفعالیت‌های
آنان مورد بررسی قرار گرفت. ما امسال برای ارتباط دهی کانونها به یکدیگر
اقدام به ایجاد هشتصد سایت مجازی کرده‌ایم.»اما این همه ماجرا نیست و به
نظر می‌رسد دبیران کانون‌های فرهنگی هنری مساجد نیز حرف‌هایی برای گفتن
دارند.
نیازمند حمایت هستیم
کانون‌های مساجد درسال 1371 با مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی برای
انجام فعالیت‌های فرهنگی پا به عرصه فرهنگ گذاشتند.حجت‌الاسلام حیدری دبیر
کانون فرهنگی مکتب الصادق مسجد قمر بنی هاشم شهریار درباره کارکرد وعملکرد
کانون‌های مساجد به تهران امروز می‌گوید: «کانون‌های مساجد فی نفسه دارای
ظرفیت‌های مثبتی هستند. این کانونها می‌توانند با فعالیت‌های فرهنگی وتکیه
بر پتانسیل‌های نسل جوان،ظرفیت وتوانمندی مساجد را دربعد فرهنگی افزایش
دهند.ما درخلال فعالیت‌های چندساله فرهنگی درمساجد متوجه شدیم که
خانواده‌ها به علت فضا وجو حاکم برمساجد نسبت به شرکت فرزندان خود دراین
مراکز رغبت زیادی نشان می‌دهند.ما متاسفانه حین فعالیت‌های خود با مشکلات
بی‌شماری روبه‌رو هستیم. درتابستان هرسه ماه یک‌بار کمک‌هایی به سمت
کانون‌های مساجد راهی می‌شود که چشمگیر وقابل توجه نیست.ما دراین سال‌ها
حتی برای برگزاری یک اردوی تفریحی و فرهنگی با مشکل مادی مواجه هستیم.
امکانات ما بسیار ناچیز است که درحد یک کامپیوتر فرسوده خلاصه می‌شود. گاهی
ما مجبور هستیم از شهرداری منطقه خودمان یعنی شهرداری شهرستان وحیدیه
شهریار کمک بگیریم.
به کارکرد کانونها منطقی نگاه کنیم
محمد علی موظف رستمی کارشناس ارشد مساجد سازمان تبلیغات اسلامی درباره
نحوه فعالیت‌های کانونها ومشکلات آنان به تهران امروز می‌گوید: «طبق مصوبه
شورای عالی فرهنگی به علت اینکه این کانونها بتوانند به خوبی کار خود را
انجام بدهند،ستاد عالی نظارت برکانون‌های فرهنگی وهنری به وجود آمد. به نظر
من اصل به وجود آمدن ستاد عالی کانون‌های فرهنگی وهنری فی نفسه امرمثبتی
است زیرا کانونها می‌توانند به وسیله این نهاد یک نیروی نظارتی وپشتیبانی
را پشت سر خود داشته باشند. به نظرم تناسب‌سازی بحث بودجه واتخاذ نگاه کمی
باید اندکی بیشترمورد توجه قرار بگیرد. من تا جایی‌که مطلع هستم بودجه این
کانونها نسبت به دستگاه‌های فرهنگی دیگر خوب است اما به علت اینکه دراین
سال‌ها نگاه کمی بیشتر ازمقوله کیفی مورد توجه قرارگرفته است،این سبک نگاه
سبب افزایش مشکلات این کانونها شده است که هرچند این موضوع نیز نیازمند
بررسی‌های کارشناسانه است. این مسئول درباره حمایت مالی سازمان تبلیغات
اسلامی ازکانون‌های فرهنگی هنری مساجد، می‌گوید: «حمایت مالی از کانون‌های
فرهنگی وهنری مساجد درچاچوب وظایف سازمان تعریف نشده است. سیاست‌های سازمان
تبلیغات اسلامی با توجه به فرمایشات مقام معظم رهبری درحوزه مساجد، تبیین
واجرا می‌شود. ما بیشتر درزمینه برنامه‌های مناسکی و عبادی از جمله حمایت
ازائمه جماعت فعالیت می‌کنیم. اگرچه حمایت از طرح‌های فرهنگی مساجد نیز
دروظایف سازمان گنجانده شده است اما به دلیل اینکه حوزه فعالیت‌های سازمان
تبلیغات اسلامی درحوزه مسجد با ستاد عالی دبیرخانه کانون‌های هنری وفرهنگی
تداخل نداشته باشد، شورای عالی انقلاب فرهنگی نظارت برکانون‌های مساجد را
به ستاد عالی نظارت کانون‌های فرهنگی وهنری مساجد داده است. ما با توجه به
بودجه ای که داریم اگر بتوانیم وظایف خود را به‌طور کامل پوشش بدهیم، کار
مهمی انجام داده‌ایم.بنابراین حمایت مستقیم مالی از کانون‌های فرهنگی وهنری
مساجد درحوزه وظایف ما نیست.ما باید توقعات خود را از بازدهی فعالیت‌های
کانون‌های مساجد، با امکانات داده شده به آنها بسنجیم. مسجد یک نهاد مردمی
است به همین سبب ما نمی‌توانیم توقع داشته باشیم کسی همه زندگی و وقت خود
را مانند یک حرفه خاص،وقف فعالیت کانون‌های مساجد کند. وی درباره تشکیل
تشکل‌های کانون‌های فرهنگی وهنری مساجد می‌گوید: «ما می‌توانیم درراستای
هدایت فرهنگی مساجد به تجربه کشورهای موفق ازجمله کشور سنگاپور نگاه کنیم.
این کشور درمدیریت خرد وکلان مساجد درسال‌های اخیر تجربه‌های موفقی کسب
کرده است.دراین کشور مساجد به‌صورت تخصصی دسته‌بندی شده است. به عنوان مثال
یک مسجد برای آموزش تمرکز می‌کند و مسجد دیگری برمسئله دیگری درحوزه فرهنگ
متمرکز می‌شود. دبیرخانه ستاد عالی کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد باید در
وهله اول پتانسیل‌های موجود را شناسایی کند و با بانیاز سنجی صحیح که بسته
به هر منطقه متفاوت است، از ظرفیت‌های کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد
استفاده کند. ممزوج شدن این دوبعد سبب می‌شود که کانونها با یک باز تعریف
صحیح به کار خود بهتر ادامه بدهند. این اتقافات فقط با نگاه یکسویه رخ
نخواهد داد.» مسئول سازمان تبلیغات اسلامی دراین میان به نقش ارتباط دوسویه
بین این دو نهاد اشاره می‌کند و می‌افزاید: «تعامل مثبت و مستمر بین
کانونها و دبیرخانه ستاد کانون‌های فرهنگی وهنری مساجد،می‌تواند در راه
بهبود بازدهی کانون‌های فرهنگی وهنری مساجد،بسیار راهگشا باشد.دبیرخانه
ستاد عالی کانون‌های مساجد می‌تواند با درنظرگرفتن نگاه توافقی وتعاملی،
کانونها را به سمت وسوی بهتری پیش ببرد.»
کتاب‌خانه کانونها با خطر تعطیلی مواجه است
حجت‌الاسلام نیک‌بختی امام جماعت مسجد جابری حدود بیست سال است دراین
مسجد به فعالیت‌های دینی وفرهنگی مشغول است. وی وضعیت کتاب‌خانه کانونها
را دارای مشکلات عدیده توصیف می‌کند و به تهران‌امروز می‌گوید: «بحث
کتاب‌خانه‌های کانون هنری وفرهنگی مساجد بسیار مفصل است. متاسفانه ما دربحث
کتاب‌خانه‌ها با مشکلات عدیده‌ای روبه رو هستیم. به علت کاهش یافتن جمعیت
کتابخوان،کتاب‌خانه‌های مساجد به سالن مطالعه تبدیل شده است.هدف ما
ازفعالیت فرهنگی زیر نظر کانون‌های مساجد این بود که فرهنگ کتابخوانی ارتقا
پیدا کند. کارفرهنگی بدون پشتیبانی وهزینه به نتیجه نمی‌رسد. ما درمسجد
جابری کتاب‌خانه‌ای را با امکانات دایر کردیم. اما متاسفانه این کتاب‌خانه
پشتیبانی نشد.ما حدود هفت هزار جلد کتاب دراین کتاب‌خانه داشتیم که برای
فهرست‌بندی آنها به نیروی متخصص نیاز داشتیم وتنها داشتن یک نرم‌افزار کاوش
برای اداره یک کتاب‌خانه کافی نبود. متاسفانه ما بودجه خاصی برای اداره
کتاب‌خانه نداشتیم. بودجه ما همان بودجه‌ای بود که سالانه در مواقعی خاص
دریافت می‌کردیم. درنهایت ما به‌رغم میل باطنی خود مجبور به محدود کردن
کتاب‌خانه شدیم. ازسویی قشر کتابخوان ما کم شده است وازسویی دیگراز هیچ کجا
حمایت نمی‌شدیم.درنهایت ما سیصد وسی متر سالن مطالعه را برای برگزاری
همایش‌ها گوناگون،محدود نمودیم.» وی با اشاره به تعطیل شدن کتاب‌خانه‌های
مساجد افزود: «تقریبا کتاب‌خانه ما به صورت نیمه تعطیل درآمد زیرا ما اکثر
کتب را به جاهای دیگری فرستادیم زیرا این کتاب‌خانه عملا بلا استفاده مانده
بود. متاسفانه ارگان‌های مختلف فقط به ارقام وآمار توجه می‌کنند. اما
کیفیت این موضوع کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. متاسفانه کسی درطول سال به
این کتاب‌خانه‌ها مراجعه نمی‌کند که ببیند این کتاب‌خانه‌ها درمساجد دایر
هستند یا تعطیل شده‌اند! اگر ارگان‌های ما هرکدام متولی یک امربشوند ولی آن
کار را به درستی انجام داده و آ ن راپشتیبانی کرده وضغف ونواقص آن را
ببینند،نتایج بهتری را شاهد هستیم نسبت به زمانی که فقط به آمار وارقام
تکیه بکنیم.»
کانونها با مشکلات بی‌شماری مواجه هستند
علیرضا محمدطاهری مدیر مسئول کانون فرهنگی و هنری یاران سید الشهدا با
نگاهی به سابقه تشکیل کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد به تهران امروز
می‌گوید: «ما پس ازپایان جنگ تحمیلی موسسه فرهنگی وهنری سیدالشهدا را تاسیس
کردیم. این موسسه برای اولین بار چاپ پوستر به مناسبت‌های گوناگون را
مذهبی را دنبال می‌کرد و اولین موسسه‌ای بود که درمراسم مذهبی پوسترها را
به‌صورت رایگان دراختیارعموم قرارمی‌داد. بنده چون قبلا درلشکر سیدالشهدا
به کار تبلیغاتی وچاپ پوستر اقدام کرده بودم،با انجام فعالیت‌های فرهنگی
بیگانه نبودم. بعد از اینکه کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد شکل گرفتند، ما
نیزتحت پوشش این کانونها قرار گرفتیم. هدف ما ازابتدای فعالیت‌مان این بود
که کارهای هنری را به سبک جدید انجام دهیم وازایده‌های مختلف استفاده کنیم
اما دراین میان ما با مشکلات زیادی مواجهه هستیم. بودجه‌های حمایتی برای
انجام فعالیت‌های ما کافی نیست. هرینه ماهانه من با داشتن دو پرسنل ماهانه
بالغ بر 3 میلیون تومان است.این مشکلات مالی سبب می‌شود که هر کانون تخصصی
حتی موفق به انجام یک کارفرهنگی ساده نشود. به عنوان مثال ما به‌علت
قرارگرفتن محل کانونها درنزدیکی بازار وتماس با کسبه باید فعالیت‌های
فرهنگی خودمان را برهمین اساس تعریف کنیم.این فعال فرهنگی به کاهش بودجه
اشاره می‌کند و در ادامه می‌افزاید: «اما ما به علت نداشتن بودجه
نمی‌توانیم درمناسبت‌هایی مثل عید غدیر خم،محصول فرهنگی که فرمایشات حضرت
امیر را درباره اقتصاد منعکس می‌کند، به نمازگزاران هدیه بدهیم.افزایش
تعداد کتاب‌خانه‌ها تنها راه اصلاح این ماجرا نیست. کتاب‌خانه نیاز به
بودجه کافی برای تامین هزینه پرسنل خود دارد. بسیاری از کتاب‌خانه‌ها به
همین دلیل تعطیل می‌شوند.
تشکل صنفی راهگشاست
کانون‌های مساجد زیر نظر دبیرخانه کانون‌های فرهنگی وهنری مساجد که تحت
پوشش اداره کل فرهنگ وارشاد اسلامی است،فعالیت می‌کنند. محمد طاهری ایجاد
تشکل را کاری مفید برای کارکرد کانون‌های فرهنگی وهنری می‌داند وبه تهران
امروز می‌گوید: «ما مثل هر تشکل صنفی دیگر مجری طرح‌های هنری وفرهنگی
درمساجد هستیم.می بایست متناسب با ایده‌های ما این برنامه‌ها برگذار
شود.درصورتی‌که که دبیرخانه برای انجام طرح‌ها و برنامه‌های فرهنگی با ما
تعامل جدی ندارد. کانونها هستند که می‌توانند نیاز فرهنگی محله و شهر خود
را درک کنند. بنابراین این تعامل وهم اندیشی بین ما ودبیرخانه امری سرسری
نیست. الان مبلغ چهارصدوپنجاه هزار تومان برای کمک به کانون‌های مساجد به
آنها پرداخت شده‌است. اگر تشکل صنفی کانونها وجود داشته باشد خود مسئولان
کانونها مسائل را بهتر رصد می‌کنند و با توجه به نیاز وفعالیت یک کانون
می‌توانند دست به تقسیم مبالغ بزنند.دولت هم درتعریف خود،کانونها را تا
حدودی مستقل تعریف کرده است.به نظر من خود ما بهتر می‌توانیم برای اداره
کانونها تصمیم‌گیری کنیم.»وی می‌افزاید: «ما هم می‌توانیم مانند اتحادیه
تشکل‌های قرآنی طرح وبرنامه‌های خود را ارائه کنیم و با کسب اعتبارآن را
دراختیار آن کانونها قراردهیم.داشتن تشکل چیز تازه‌ای نیست. در حال حاضر
بسیاری از مراکز فرهنگی وهنری دارای تشکل هستند. با تشکیل یک اتحادیه
تفکرهای گوناگونی وارد کانونها شده و دربستر اجرایی شدن قرار می‌گیرند. در
دبیرخانه کانونها قطعا به‌طور طبیعی افراد کمتری می‌توانند نظرات خود را
مطرح کنند. همین مسئله سبب می‌شود بسیاری ازطرح‌ها وبرنامه‌های تدوین شده،
به دلایل مختلف قابلیت اجرایی شدن را نداشته باشد.به عنوان مثال ممکن است
امکان اجرای این طرح‌ها درتوان ما نباشد یا با موقعیت فرهنگی آن منطقه
سازگار نباشد.زیرا هرمنطقه بنا به نیاز فرهنگی خود به اجرا وطراحی
برنامه‌های فرهنگی محلی، نیازمند است. به‌عنوان مثال دریک منطقه باید روی
مسئله حجاب بیشترتمرکز کرد اما درمنطقه دیگر باید برمسئله دیگری تمرکز
نمود.این روش اداره دردراز مدت نمی‌تواند آثارفرهنگی پویایی را به‌دنبال
داشته باشد.»
درباره تشکیل انجمن صنفی نظری ندارم
حجت‌الاسلام صاحبی دبیر ستاد کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد درباره
ایجاد تشکل و اتحادیه کانون‌های مساجد به تهران امروز می‌گوید: «به نظرمن،
نباید افزایش کمی کانونها را یکسره نادیده بگیریم.اگر این افزایش کمی
دنبال نمی‌شد،بسیاری از کانونها حالا وجود نداشتند. به نظربنده ساختار
کانون‌های ما مردم نهاد ونیمه دولتی است و دبیرخانه نیز به خوبی می‌تواند
از نظریات مختلف برای اداره کانونها استفاده کند.» وی می‌گوید: «من درباره
اینکه انجمن صنفی بخواهد درمقابل دبیرخانه وجود داشته باشد،اظهارنظر
نمی‌کنم. دبیرخانه می‌تواند بخوبی کارهای کانون را پیگیری کند و تا به حال
هم این کار ار انجام داده است.لزوم تشکیل شدن اتحادیه وتشکل برعهده من نیست
و مراجع ذی‌صلاح باید آن را تشخیص بدهند.من مجری انجام فعالیت‌ها هستم و
پاسخگوی آن نیستم.اعضای شورای عالی انقلاب هستند که می‌توانند تشخیص دهند
شاکله کانونها می‌توانند به شکل دیگری نیز درآید یا خیر.» بسیاری معتقدند
تداوم حرکت‌های فرهنگی نیازمند بررسی‌های کارشناسانه وحمایت‌های مادی و
معنوی گسترده است، چیزی که دراین میان واضح به‌نظرمی‌رسد این است که عدم
تعامل وهمکاری متقابل درکارهای فرهنگی،سبب می‌شود که متولیان فرهنگی
نتوانند دردرازمدت تضمین ثابتی برای فعالیت‌های خود تعریف کنند.
تهران امروز
تعداد بازدید :
۴