حجت‌الاسلام محمود لطفیان سرگزی، کارشناس فرهنگی ستاد اقامه نماز استان قم در کرسی آزاداندیشی «راه‌های سوق دادن جوانان به معنویات و شناخت آسیب‌ها» که با حضور اعضای طرح یاوران نماز در مدرسه 22 بهمن شهرک امام حسن(ع) قم برگزار شد، با اشاره به آیه «وَمَا بِکُم مِّن نِّعْمَةٍ فَمِنَ اللّهِ»، آنچه از خیر، خوبی و نعمت به شما رسیده همه از ناحیه خداوند است، گفت: خداوند متعال در قرآن مجید یکی از عوامل ازدیاد نعمت‌ها را شکرگزاری و سپاس از آنها دانسته و کفران و ناسپاسی از نعمت‌ها را موجب سلب و یا کم‌اثر و بی‌برکت بودن آنها معرفی کرده است و می‌فرماید «لَئِن شَکَرْتُمْ لأَزِیدَنَّکُمْ وَلَئِن کَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِی لَشَدِیدٌ».
وی افزود: جوان‌ها چون کمتر به مادیات و ظواهر طبیعی آلوده شده‌اند بسیار زودتر از دیگران می‌توانند به سالم‌سازی فطرت خویش بپردازند. پس باید به هر وسیله ممکن سعی شود تا مؤمنان و به‌ویژه جوانان جامعه ابتدا به‌سوی معنویات سوق داده شوند و اشتیاق به معنویات در آنها زنده شود آن‌گاه با ذکر آثار و فواید معنوی نماز آنان را به‌سوی این عبادت بی‌نظیر معنوی مشتاق و علاقه‌مند کرد.
محقق و پژوهشگر علوم قرآنی بیان حقایق و بواطن عالم وجود، تبیین فطرت پاک خداجوی انسان را از راه‌های سوق دادن جوانان به معنویات دانست و عنوان کرد: بیان آثار معنوی نماز مانند اینکه نماز موجب روشنی چشم رسول خدا(ص) بود، نماز انسان را به خدا نزدیک می‌کند، نماز بهترین عبادت است، نماز ستون استواری ایمان است، نماز باعث دوری انسان از فحشا، منکر، گناه و نافرمانی خداوند است، نماز کفاره گناهان گذشته است و اینکه خشوع در نماز دارای آثار ارزشمندی است و... به عنوان یکی از اصول مهم تربیتی مورد توجه خاص تمامی ادیان و مذاهب و مکاتب مطرح است.
کارشناس مرکز تربیت مربی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم بیان کرد: یکی از طرق مؤثر در جذب نوجوانان و جوانان به نماز تهیه و پخش فیلم‌ها، سریال و نمایشنامه‌های جالب پربار و جذاب است. به‌عنوان مثال می‌توان یک سری میان‌پرده‌های کوتاه و جالب درباره نماز، آداب و احکام آن از روی داستان‌های موجود تاریخی و یا داستان‌های ابداعی تهیه کرد و در ساعات حساس و پر بیننده پخش کرد اگرچه دارای هزینه بسیار باشد و سرمایه‌گذاری لازم داشته باشد.
مدیر کانون نویسندگان نماز استان قم با بیان اینکه پدر و مادر به‌عنوان اولین الگوهای کودک علاوه بر آموزش عملی نماز او را با فلسفه نماز آشنا می‌کند، ادامه داد: همچنین مدرسه را به‌دلیل دارا بودن فضای مطلوب برای آموزش مفاهیم می‌توان به‌عنوان بهترین مکان برای تعلیم فلسفه نماز دانست، به همین منظور به‌دلیل گذران بیشترین زمان دوره نوجوانی در مدرسه ضرورت بیشتری در برنامه‌ریزی و آموزش فلسفه نماز احساس می‌شود. از آنجا که تعلیم فلسفه نماز را نمی‌توان وظیفه عده و یا مجموعه خاصی دانست به نظر می‌رسد هریک از عوامل مؤثر در تربیت نوجوانان اعم از خانه، مدرسه و یا محیط‌های مذهبی (مانند مساجد) می‌تواند تا حدی به آموزش فلسفه نماز بپردازد.
| حجت‌الاسلام لطفیان: |
| همچنین مدرسه را به‌دلیل دارا بودن فضای مطلوب برای آموزش مفاهیم می‌توان به‌عنوان بهترین مکان برای تعلیم فلسفه نماز دانست، به همین منظور به‌دلیل گذران بیشترین زمان دوره نوجوانی در مدرسه ضرورت بیشتری در برنامه‌ریزی و آموزش فلسفه نماز احساس می‌شود |
استاد معارف دانشگاه علوم پزشکی قم گفت: شناخت آسیب‌های فرهنگی مساجد می‌تواند مانع از سرد شدن روابط نوجوانان و جوانان با مساجد و نهایتا عامل رشد فرهنگ دینی در جامعه باشد. این آسیب‌شناسی به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم در جنگ نرم که دل مشغولی بزرگان قوم را فراهم کرده است می‌تواند در خدمت برنامه‌ریزان فرهنگی کشور قرار گیرد.
کارشناس فرهنگی ستاد اقامه نماز استان قم سیاست‌زدگی مساجد، پیرگرائی مساجد، مسئولیت زندگی ائمه جماعت، ماتم‌زدگی مساجد، بی‌برنامه‌گی مساجد، فقر تجهیزات مساجد، ترتیب جمعیتی مساجد، آذین‌بندی مساجد، تعطیلی مساجد، جوان فراموشی را از آسیب‌های فرهنگی مساجد برشمرد و اظهار کرد: به تعبیر امام راحل مساجد سنگرند، سنگرها در هیچ کجای دنیا دارای رنگ و بوی سیاسی نیستند. در جنگ‌های سخت هم زمانی که سنگرهای سیاسی شدند قدم‌های ابتدایی شکست آن لشکر برداشته شده است. اگر مساجد و تریبون‌های مساجد در اختیار یک طیف سیاسی اعم از حاکم یا غیر حاکم قرار گیرد موجبات جدایی جوانان از مساجد فراهم شده است.
حجت‌الاسلام لطفیان با بیان اینکه مثلث اداره مساجد در حال حاضر پیرگرا شده‌اند، اذعان کرد: احترام پیشکسوتان امری ضروری است اما انحصار مساجد در چنبره پیران دو مشکل اساسی را به‌وجود می‌آورد، اولاً از رشد افکار جدید و بقای آنها جلوگیری می‌کند، ثانیاً مانع از حضور جوانان در عرصه‌های تصمیم‌گیری و فعالیت‌های اساسی جامعه می‌شود.
وی افزود: اشتغال امام جماعت به امور قضاوت، سیاست و مدیریت مانع از حضور فعال او در امور اداره مساجد شده و نهایتا با دسترسی کمتر جوانان به آنها دیوار بلند جدایی رهبران دینی از مردم که همواره مورد تذکر و هشدار ائمه اطهار و زعمای قوم بوده است را روز به روز بلندتر و این خطر را عمیق‌تر می‌کند.
محقق و پژوهشگر علوم قرآنی عنوان کرد: گرایش عمومی مساجد در حال حاضر به محافل سوگواری و مراکز برگزاری ماتم‌سراها است. این آسیب موجبات روانی فراری دادن جوانان که ذاتا به شادی و شور و شوق گرایش دارند از مساجد را فراهم می‌کند. در زمان پیامبر اکرم(ص) کلیه جشن‌ها و شادی‌ها در مساجد بود و در حال حاضر این فرایند دقیقا به عکس عمل می‌کند که بسیار خطرناک است.
کارشناس مرکز تربیت مربی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با بیان اینکه مساجد فقط محل اقامه نماز و مجالس عزاداری نیستند، گفت: مدرن‌ترین مساجد تنها زمان اندکی را به برگزاری برنامه‌های احکام و قرائت قرآنی اختصاص می‌دهند و این مشکل باعث شده است که مساجد در طول شبانه روز حداکثر دو ساعت فعال باشند که این خطر موجبات گرایش جوانان به محافل غیردینی را فراهم آورده است.
مدیر کانون نویسندگان نماز استان قم افزود: مساجد جز مهر، تسبیح، رحل و چند قرآن و مفاتیح تجهیزات دیگری برای جلسات و حتی آموزش جوانان ندارند. در عصر آموزش‌های الکترونیک و تحول اساسی در حوزه‌های آموزش این فقر تجهیزاتی آسیب بزرگی برای مساجد قلمداد می‌شود.
استاد معارف دانشگاه علوم پزشکی قم بیان کرد: مساجد غیر از حوزه سنی که در تسخیر پیران قرار گرفته؛ از لحاظ بافت جمعیتی هم در تسخیر فقرا و گاه بازاریان مرفه قرار دارد. حوزه اجتماعی تحصیل‌کرده‌ها در مساجد بسیار کمرنگ است و این نقصان ترکیب جمعیتی مساجد نوعی دلزدگی و جوان‌گریزی را در جامعه از مساجد فراهم آورده است.
استاد معارف دانشگاه علوم پزشکی قم خاطرنشان کرد: هر چند قرآن مجید به خُذُواْ زِینَتَکُمْ عِندَ کُلِّ مَسْجِدٍ تأکید دارد، اما مساجد که می‌تواند کانون هنرنمایی‌ها و محل تبلور زیبایی‌های جامعه از هر حیث باشند از این لحاظ رنج می‌برند. کف‌پوشی موکت، دیوارهای ساده، معماری‌های غیر جذاب و بی‌توجهی به نوپردازی و آذین‌بندی مساجد برای جوانانی که به دنبال شور و هیجان و تنوع هستند آسیب جدی قلمداد می‌شود.
کارشناس فرهنگی ستاد اقامه نماز استان قم اظهار کرد: کمتر از 10 درصد ساعات شبانه روز مساجد باز هستند و این هر چند از لحاظ شرعی فعلی حرام است از لحاظ اجتماعی هم باعث فراری دادن جوانان از کادرهای تعلیم و تربیت دینی آنها می‌شود. مساجد کمترین دغدغه‌ای که دارند جوانان هستند، در واقع مساجد به آسیب جوان فراموشی مبتلا شده‌اند.